42 AstroCiekawostki cz.5 | Kwantowo.pl
Pomyśleć, że w chwili publi­ko­wa­nia czwartej części Astro­Cie­ka­wo­stek w marcu tego roku, blog świę­to­wał nadej­ście stu tysięcy wyświe­tleń. W chwili gdy piszę ten wstęp, na liczniku widnieje liczba pięć razy większa! Trudno o lepszą okazję do spre­zen­to­wa­nia Wam kolejnej porcji 42 nauko­wych faktów roz­bu­dza­ją­cych wyobraź­nię i cie­ka­wość każdego umysłu zain­te­re­so­wa­nego ota­cza­ją­cym go wszech­świa­tem.

Zobacz też: 42 Astro­Cie­ka­wostki cz.4.



Zakładam, że znów muszę przypomnieć wszystkim (zwłaszcza nowym) czytelnikom, że AstroCiekawostki z założenia mają charakter luźnych, zwięzłych i mocno popularnonaukowych faktów. Tak też proszę je traktować. Pragnących dowiedzieć się czegoś więcej zapraszam do artykułów poświęconych konkretnym zagadnieniom.


1.

Naj­więk­szą znaną czło­wie­kowi struk­turą jest Wielka Ściana Sloan – roz­cią­ga­jące się na prze­strzeni 1,38 miliarda lat świetl­nych włókno, zbu­do­wane z setek gromad i super­gro­mad galaktyk. To dystans większy niż 1/70 średnicy całego obser­wo­wal­nego Wszech­świata!

2.

W roku 2006 ofi­cjal­nie usunięto Pluton z listy planet Układu Sło­necz­nego. Jeszcze większe “upo­ko­rze­nie” spotkało swojego czasu Ceres,  począt­kowo uznawaną za peł­no­prawną planetę a następ­nie skla­sy­fi­ko­waną “ledwie” jako aste­ro­ida. Obecnie oba obiekty należą do klasy planet kar­ło­wa­tych.

3.

Na Wydziale Fizyki Texas Christian University, studia rozpoczął 11-letni Carson Huey-You. Pierwszą pozycję wśród zainteresowań chłopca, zajmuje mechanika kwantowa.
Na Wydziale Fizyki Texas Chri­stian Uni­ver­sity, studia roz­po­czął 11-letni Carson Huey-You. Pierwszą pozycję wśród zain­te­re­so­wań chłopca, zajmuje mecha­nika kwantowa.

4.

Trudno mówić o kon­kret­nych roz­mia­rach komet. Zwarte jądra tych obiektów, nie prze­kra­czają zazwy­czaj kilku kilo­me­trów średnicy; jednak ota­cza­jące je komy, potrafią się rozdymać nawet do wiel­ko­ści zbli­żo­nej do naszej planety!

5. 

Jeszcze okazalej pre­zen­tują się pchane lub cią­gnięte przez komety warkocze. Ogon komety Halleya, rozciąga się do długości kil­ku­na­stu milionów kilo­me­trów!

6.

Pierwsze czynne wulkany poza naszą planetą, zaob­ser­wo­wano podczas misji sondy Voyager I. Linda Morabito z Uni­wer­sy­tetu Kali­for­nij­skiego, na zdjęciu Io (jednego z księ­ży­ców Jowisza) zauwa­żyła poświatę przy­po­mi­na­jącą parasol – pió­ro­pusz powstały na skutek silnej eks­plo­zji wulkanu.

7.

Znacznie chłod­niej­szym miejscem od Io wydaje się Tryton. Na powierzchni naj­więk­szego księżyca Neptuna, panuje tem­pe­ra­tura -235 stopni Cel­sju­sza, co czyni go naj­chłod­niej­szym obiektem Układu Sło­necz­nego.

8.

Tak niska tem­pe­ra­tura powoduje, że skały Trytonu pokry­wają lądolody zbu­do­wane z zamar­z­nię­tego metanu i azotu. Gdyby podobne warunki panowały na Ziemi, obecny w powie­trzu azot, pokryłby jako 15-metrowa warstwa lodu cały glob.

9.

Wielu astro­no­mów twierdzi, że w atmos­fe­rach gazowych olbrzy­mów Układu Sło­necz­nego, mogą znaj­do­wać się spore ilości pyłu dia­men­to­wego.

10.

Tego­roczny laureat nagrody Nobla – Peter Higgs – w dzień przed ofi­cjal­nym ogło­sze­niem wyników zniknął pozo­sta­wia­jąc list, w którym dał wyraz swojemu przy­tło­cze­niu całym zamie­sza­niem. Nauko­wiec nie odbierał tele­fo­nów ani nie włączał tele­wi­zora. O zwy­cię­stwie dowie­dział się dopiero od gra­tu­lu­ją­cej mu sąsiadki.

11.

Jeden z głównych teo­re­ty­ków, którzy prze­wi­dzieli ist­nie­nie bozonu Higgsa, obok François Englerta i Petera Higgsa –  bel­gij­ski fizyk Robert Brout, nie dożył zwe­ry­fi­ko­wa­nia teorii i ominęła go nagroda Nobla.

12.

Wśród kilku modeli budowy atomu, jakie prze­to­czyły się przez historię fizyki, znajduje się jeden z polskim rodo­wo­dem. Jego autorem był kon­tro­wer­syjny profesor Michał Gry­ziń­ski.

13. 

Jedną z naj­więk­szych znanych galaktyk jest IC 1101. Ta olbrzymka posiada średnicę około 6 milionów lat świetl­nych, a więc kil­ku­dzie­się­cio­krot­nie większą od Drogi Mlecznej!

14. 

Obawiasz się, czy aby ewen­tu­alne próby wytwo­rze­nia mikro­sko­pij­nych czarnych dziur w LHC nie dopro­wa­dzą do zagłady Ziemi? W takim razie odwiedź stronę, stwo­rzoną spe­cjal­nie aby rozwiać tę wąt­pli­wość: HasTheLargeHadronColliderDestroyedTheWorldYet.com
 

15. 


Nie każda cząstka nadaje się do wyko­rzy­sta­nia w akce­le­ra­to­rach cząstek ele­men­tar­nych. W Wielkim Zder­za­czu Hadronów fizycy naj­czę­ściej sięgają po protony.
 

16.


Do reje­stro­wa­nia zderzeń cząstek ele­men­tar­nych w LHC potrzeba naprawdę tyta­nicz­nego sprzętu. Spośród sześciu detek­to­rów, naj­po­tęż­niej­szy jest ATLAS, mierzący 40 metrów wyso­ko­ści i ważący ponad 12 tysięcy ton.

17. 


Wbrew przy­zwy­cza­je­niu, gwiazdy nie stanowią idealnie sta­tycz­nych punktów na nie­bo­skło­nie. Przy­kła­dowo Gwiazda Bernarda przebywa prawie 3 miliardy kilo­me­trów rocznie, jednak prze­su­wa­nie z taką pręd­ko­ścią, jest widoczne z naszej per­spek­tywy dopiero po kilku poko­le­niach.

18.


Swoje aspi­ra­cje do podboju kosmosu potwier­dziły Indie. Z wyspy Sri­ha­ri­kota wystar­to­wała rakieta, mająca pozwolić na umiesz­cze­nie do końca 2014 roku hin­du­skiej sondy na orbicie Marsa.

19.

Pewien przed­się­biorca z Nowego Jorku, wpadł na pomysł dosyć spe­cy­ficz­nego biznesu. Jego firma Sent Into Space, sprze­daje gotowe zestawy (balon mete­oro­lo­giczny wraz z osprzę­tem), do których można zała­do­wać ulubione przed­mioty i wysłać ku krańcom atmos­fery. Kiedy balon pęknie, otwie­rają się spa­do­chrony i zała­do­wany ładunek bez­piecz­nie wraca na ziemię, a my możemy się chwalić rzeczami, które “widziały kosmos”. Idealny prezent dla każdego geeka.

20.

Jedną z naj­sil­niej repre­zen­to­wa­nych nauk w Polsce mię­dzy­wo­jen­nej była bez wąt­pie­nia mate­ma­tyka. Do legendy przeszły na pół towa­rzy­skie, nie­rzadko zakra­piane alko­ho­lem spo­tka­nia przed­sta­wi­cieli szkoły lwow­skiej, orga­ni­zo­wane regu­lar­nie przez prof. Stefana Banacha w Kawiarni Szkoc­kiej. Gdy dys­ku­to­wany problem był wyjąt­kowo zawiły, mate­ma­tycy potra­fili nie prze­ry­wać sesji nawet przez kil­ka­na­ście godzin.

21.

Od 1935 roku, lwowscy naukowcy zapi­sy­wali swoje pomysły i obli­cze­nia w zeszycie z mar­mu­rową okładką. Po wojnie, zapis dyskusji pro­wa­dzo­nych w Kawiarni Szkoc­kiej, został prze­ło­żony na angiel­ski przez Sta­ni­sława Ulama i roz­po­wszech­niony zagra­nicą. Tzw. Księga Szkocka, szybko uzyskała rangę mate­ma­tycz­nej relikwii.

22.

Więk­szość ludzi zain­te­re­so­wa­nych tematem, pamięta zamie­sza­nie wywołane przez mar­sjań­ski meteoryt ALH 84001, zawie­ra­jący ślady czegoś przy­po­mi­na­ją­cego ska­mie­linę bakterii.  Niewielu jednak wie, że pod koniec roku 2012 zauwa­żono struk­tury o kształ­cie wici glonów, na powierzchni mete­orytu zna­le­zio­nego na Sri Lance.

23.

W roku 2026 na moment wstrzy­mamy oddech. Wedle prze­wi­dy­wań astro­no­mów, aste­ro­ida 2013 GM3 minie Ziemię w odle­gło­ści mniej­szej niż 9 tysięcy kilo­me­trów.

24.

Ist­nie­nie ziem­skiego pola magne­tycz­nego, zawdzię­czamy obrotowi żelazno-niklo­wego jądra planety. Austra­lij­scy badacze wykazali, że obrót ten jest mocno nie­re­gu­larny: nasze jądro raz zwalnia a raz przy­śpie­sza.

25.

NASA wspólnie z przed­się­bior­stwem Bigelow Aero­space z Las Vegas, prowadzą rozmowy na temat budowy stałej bazy na powierzchni Księżyca. Jak na razie powstały pierwsze makiety, a program ma ruszyć za kil­ka­na­ście lat.

26.

Euro­pej­ska Agencja Kosmiczna planuje skon­stru­owa­nie własnego wehikułu wie­lo­krot­nego użytku. Przy­po­mi­na­jący połą­cze­nie samolotu z rakietą Skylon, ma wynosić kosmicz­nych turystów i ładunki na niską orbitę, pod koniec obecnej dekady.

27.

Naj­gęst­szą spośród ska­ta­lo­go­wa­nych galaktyk, jest M60-UCD1. W odda­lo­nej o 54 miliony lat świetl­nych galak­tyce kar­ło­wa­tej, gwiazdy znajdują się średnio 25 razy bliżej siebie niż ma to miejsce w Drodze Mlecznej.

28.

Od roku 2012 prężnie roz­wi­jana jest hipoteza fire­walli czarnych dziur, odrzu­ca­jąca hipotezę nie­zau­wa­żal­nej i nie­od­czu­wal­nej peleryny hory­zontu zdarzeń. Według nowych trendów, każdy obiekt prze­kra­cza­jący horyzont, miałby natych­miast ulec cał­ko­wi­tej destruk­cji. Jeżeli fire­walle uzyskają poparcie, mogą okazać się naj­waż­niej­szym krokiem w bada­niach nad czarnymi dziurami, od czasu pro­mie­nio­wa­nia Hawkinga.

29.

We wrześniu tego roku NASA potwier­dziła nadej­ście histo­rycz­nej chwili: pierwsze urzą­dze­nie ziem­skiej kon­struk­cji – wystrze­lona w 1977 roku sonda Voyager 1 – opuściła Układ Sło­neczny. Oczy­wi­ście granica jest w pewnym stopniu umowna, ale po odda­le­niu się na dystans prawie 19 miliar­dów kilo­me­trów, sonda rze­czy­wi­ście zare­je­stro­wała silne zmiany w natę­że­niu pro­mie­nio­wa­nia.

30.

Naj­po­tęż­niej­szym super­kom­pu­te­rem jakim dys­po­nują polskie uczelnie, jest należący do AGH Zeus. Maszyna plasuje się na 145 miejscu w kla­sy­fi­ka­cji świa­to­wej.

31.

Zespołom badaw­czym bez dostępu do super­kom­pu­te­rów, pozo­staje sięgnąć do systemu BOINC,  korzy­sta­ją­cego z mocy obli­cze­nio­wej tysięcy zwykłych pecetów udo­stęp­nia­nych przez wolon­ta­riu­szy.

32.

Astro­no­mo­wie osza­co­wali, że eks­plo­zja mete­orytu jaki rozprysł się na początku tego roku nad Cze­la­biń­skiem, miała siłę przy­naj­mniej 40 razy większą, niż bomba atomowa zrzucona na Hiro­szimę.

33.

Jakiś czas temu zrobiło się głośno na temat holen­der­skiej ini­cja­tywy Mars One. Ambitny plan prze­wi­duje wysłanie na Czerwoną Planetę pierw­szych kolo­ni­za­to­rów do roku 2023. Istnieją jednak dwa haczyki: po pierwsze bilet będzie obo­wią­zy­wał w jedną stronę, więc śmiał­ko­wie nie wrócą do domu; po drugie, cała wyprawa przy­bie­rze cha­rak­ter reality show na kształt Big Brothera.

34.

Do projektu Mars One, zgło­sze­nie może wysłać każdy. Chęć wzięcia udziału w wyprawie wyraziło już 13 Polaków, w tym pan Kazi­mierz, emeryt z Wie­ru­szowa.

35.

W Polsce znajduje się jeden z naj­więk­szych na kon­ty­nen­cie radio­te­le­sko­pów. Urzą­dze­nie leżące w Piw­ni­cach koło Torunia, jest ogniwem mię­dzy­na­ro­do­wej sieci VLBI.

36.

Wrzenie cieczy zależy nie tylko od tem­pe­ra­tury, ale również ciśnie­nia. I tak np. przy ciśnie­niu rzędu jednej atmos­fery woda wrze w przy stu stop­niach Cel­sju­sza, ale na szczycie Mount Everestu dla osią­gnię­cia tego samego efektu wystar­czy­łoby 68 stopni.

37.

Wbrew nazwie, cha­otyczne poru­sza­nie się cząstek w cieczy, zwane ruchami Browna, po raz pierwszy popraw­nie wyja­śnili – nie­za­leż­nie od siebie – Marian Smo­lu­chow­ski oraz Albert Einstein.

38.

Naj­więk­szy meteoryt na terenie Polski zna­le­ziono w okolicy Moraska w Wiel­ko­pol­sce. Kawał żelaza posiada masę prawie 80 kilo­gra­mów.

39.

Badania nad fuzją jądrową, pro­wa­dzone w Labo­ra­to­rium Lawrence’a Livermore’a  po raz pierwszy przy­nio­sły dodatni bilans energii w stosunku do wyko­rzy­sta­nego paliwa. Naukowcy mają wielką nadzieję, że w przy­szło­ści fuzja zastąpi elek­trow­nie jądrowe.

40.

Nie­da­leko pada jabłko od jabłoni. Córka Marii i Piotra Curie – Irène Joliot-Curie – otrzy­mała nagrodę Nobla w roku 1935. Ze swojej lato­ro­śli mógł być dumny również Niels Bohr. Aage Bohr uzyskał naj­wyż­sze wyróż­nie­nie w dzie­dzi­nie fizyki w roku 1975, a na Uni­wer­sy­te­cie w Kopen­ha­dze pełnił funkcję kie­row­nika Insty­tutu Fizyki Teo­re­tycz­nej imienia… swojego ojca.

41.

Rosyjski nauko­wiec Nikołaj Kar­da­szew stworzył kla­sy­fi­ka­cję cywi­li­za­cji tech­no­lo­gicz­nych hipo­te­tycz­nie zamiesz­ku­ją­cych kosmos, wyróż­nia­jąc trzy typy/fazy. W tym układzie ludzie znajdują się na poziomie “zerowym”, wciąż bazując na nie­od­na­wial­nych źródłach energii. Aby awan­so­wać, musimy znacznie poprawić nasze osiągi w wyko­rzy­sta­niu energii geo­ter­mal­nej, wia­tro­wej, a zwłasz­cza sło­necz­nej.

42.

Wieść inter­ne­towa niesie, że powsta­nie nie­zbęd­nych dla poru­sza­nia się w sieci emo­ti­ko­nek, zawdzię­czamy fizykom! Podobno pra­cow­nicy Carnegie Mellon Uni­ver­sity jako pierwsi, na początku lat ’80 dodawali do żartów symbol 🙂 .


Pro­po­no­wany sound­track.

Sądzę, że po zaser­wo­wa­niu 210 cie­ka­wo­stek mogę godnie zakoń­czyć serię. Ale nie smućcie się! Astro­Cie­ka­wostki nie znikną zupełnie, a jedynie zmienią formę na gra­ficzną. Obrazki będą regu­lar­nie pojawiać się na face­bo­oko­wym profilu Kwantowo.pl. Jak często? To już zależy od waszej woli i przede wszyst­kim aktyw­no­ści. Tak więc śledźcie, laj­kuj­cie, udo­stęp­niaj­cie; a ci których facebook gryzie, mogą poczekać do otwo­rze­nia konta w serwisie tumbrl.com.

Niektóre źródła:
PhysicsAndPhysicists.blogspot.com
NaukawPolsce.pap.pl
GeekWeek.pl
Książki Michio Kaku, Harry’ego McSweena, Lisy Randall i wiele innych.