Ogromna ilość pytań “jak zacząć?” i próśb o pole­ce­nie książek w inte­re­su­jący sposób opo­wia­da­ją­cych o wszech­świe­cie, prze­ko­nała mnie to stwo­rze­nia poniż­szej biblio­teczki. Będę ją sys­te­ma­tycz­nie uzu­peł­niał, dodając kolejne tytuły, które moim zdaniem, są warte do prze­wer­to­wa­nia. Pozo­sta­wiam również włączone komen­ta­rze. Proszę jednak wyko­rzy­sty­wać je wyłącz­nie w celu reko­men­do­wa­nia lub pytań zwią­za­nych z lite­ra­turą popu­lar­no­nau­kową.

Na start

Czyli, coś łatwego i ogólnego na początek przygody z wszech­świa­tem.


Jak prze­trwać wśród czarnych dziur

Autor: Dave Goldberg, Jeff Blo­mqu­ist;
Tytuł ory­gi­nału: A user’s guide to the universe;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2014;
Liczba stron: 391.
Treść: Szcze­gólna i ogólna teoria względ­no­ści, mecha­nika kwantowa, model stan­dar­dowy, wielki wybuch, życie poza­ziem­skie.

Książka idealna dla każdego laika, który nie wie od czego zacząć swoją przygodę z wszech­świa­tem. Dwóch pro­fe­so­rów Drexel Uni­ver­sity, banalnym językiem tłumaczy naj­cie­kaw­sze zagad­nie­nia z zakresu fizyki małych i dużych obiektów, dorzu­ca­jąc do tego sporą garść abs­trak­cyj­nego humoru i zabaw­nych ilu­stra­cji. Recenzja | Spis treści

Krótka historia czasu

Autor: Stephen Hawking;
Tytuł ory­gi­nału: A brief history of Time. From the Big Bang to Black Holes;
Wydaw­nic­two: Zysk i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Poznań 2000;
Liczba stron: 178.
Treść: Szcze­gólna i ogólna teoria względ­no­ści, podstawy mecha­niki kwan­to­wej, model stan­dar­dowy, czarne dziury, wielki wybuch, strzałki czasu, teoria wszyst­kiego.

Klasyka i best­sel­ler, którego… nie polecam osobom zupełnie zielonym. Krótka historia czasu, sprawdza się przede wszyst­kim jako rodzaj pod­su­mo­wa­nia czy przy­po­mnie­nia pewnych infor­ma­cji, zwłasz­cza ze względu na bardzo syn­te­tyczne podej­ście do poszcze­gól­nych tematów. Lektura obo­wiąz­kowa dla czy­tel­ni­ków cenią­cych swój czas (to tylko 178 stron!).

Wszech­światy Rów­no­le­głe. Powsta­nie wszech­świata, wyższe wymiary i przy­szłość kosmosu

Autor: Michio Kaku;
Tytuł ory­gi­nału: Parallel Worlds. A Journey Through Creation, Higher Dimen­sions, and the Future of the Cosmos;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2007;
Liczba stron: 385.
Treść: Podstawy mecha­niki kwan­to­wej, wyższe wymiary, teoria strun, wyższe wymiary prze­strzenne, wielki wybuch, wszech­światy rów­no­le­głe, koniec wszech­świata.

Wbrew futu­ry­stycz­nej nazwie i okładce, medialny Michio Kaku w swojej książce prosty sposób pre­zen­tuje podstawy osią­gnięć naj­now­szej fizyki. To nie tylko opowieść o hipo­te­tycz­nych strunach i wyższych wymia­rach, ale również obszerne kom­pen­dium pełne cie­ka­wo­stek z zakresu mecha­niki kwan­to­wej i kosmo­lo­gii.

Kosmos

Autor: Carl Sagan;
Tytuł ory­gi­nału: Cosmos: The Story of Cosmic Evo­lu­tion, Science and Civi­li­sa­tion;
Wydaw­nic­two: Zysk i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Poznań 1997;
Liczba stron: 212.
Treść: Rozmiary kosmosu, Układ Sło­neczny, podstawy astro­no­mii, ewolucja gwiazd.

Sagan to ikona, którą obo­wiąz­kowo powinien kojarzyć każdy amator nauk przy­rod­ni­czych. Zmarły kil­ka­na­ście lat temu astronom, dosłow­nie zaraża swoją pasją, prze­cho­dząc od naj­zwy­klej­szych zjawisk dnia codzien­nego do maje­statu wszech­świata.

Kosmologia

Czyli nieco o rze­czy­wi­sto­ści w skali makro.


Początek Wszech­świata

Autor: John Barrow;
Tytuł ory­gi­nału: The Origin of the Universe;
Wydaw­nic­two: Ber­tel­smann Media Sp. z o.o.;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 1999;
Liczba stron: 175.
Treść: Wielki wybuch, inflacja kosmo­lo­giczna, eks­pan­sja wszech­świata, problem jed­no­rod­no­ści, oso­bli­wość, czas urojony.

Krótka książka, która w kon­kretny sposób zary­so­wuje wszyst­kie naj­istot­niej­sze infor­ma­cje doty­czące narodzin wszech­świata. Znaj­dziemy w niej zarówno teo­re­tyczne roz­wa­ża­nia doty­czące pier­wot­nej oso­bli­wo­ści, jak i opis naj­waż­niej­szych, z punktu widzenia kosmo­loga, doświad­czeń i obser­wa­cji. Spis treści

Czarne Dziury i Wszech­świat

Autor: Igor Nowikow;
Tytuł ory­gi­nału: Black Holes and the Universe;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 1995;
Liczba stron: 238.
Treść: Naro­dziny czarnych dziur, budowa czarnych dziur, obser­wa­cje czarnych dziur, pro­mie­nio­wa­nie Hawkinga, wielki wybuch, inflacja kosmo­lo­giczna, ciemna materia i energia, neutrina, eks­pan­sja wszech­świata.

Pozycja co prawda nie pierw­szej świe­żo­ści, ale warta uwagi ze względu na nie­prze­cięt­nego autora: Igora Nowikowa, dyrek­tora Centrum Astro­fi­zyki Teo­re­tycz­nej w Kopen­ha­dze, wie­lo­let­niego współ­pra­cow­nika Jakowa Zeldo­wi­cza. Autor, który oso­bi­ście brał udział w wielu zna­czą­cych odkry­ciach doty­czą­cych fizyki czarnych dziur, bez udziw­nień zary­so­wuje teorię badań nad obiek­tami o eks­tre­mal­nej gęstości. Spis treści

Ciemna Strona Wszech­świata: W poszu­ki­wa­niu bra­ku­ją­cych skład­ni­ków rze­czy­wi­sto­ści

Autor: Richard Panek;
Tytuł ory­gi­nału: The 4 Percent Universe. Dark Matter, Dark Energy, and the Race to Discover the Rest of Reality;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2011;
Liczba stron: 392.
Treść: Ciemna materia i energia, eks­pan­sja wszech­świata, kształt wszech­świata, stała kosmo­lo­giczna, koniec wszech­świata.

Sam autor fizykiem nie jest, toteż jego praca przy­biera raczej formę repor­tażu niż wykładu. Inspi­ra­cją Ciemnej strony wszech­świata, były odkrycia zapo­cząt­ko­wane przez Verę Rubin (odkryw­czyni ciemnej materii) i uko­ro­no­wane całkiem niedawno nagrodą Nobla dla Saula Per­l­mut­tera, Briana Schmidta i Adama Riessa. Przy­datna pozycja dla osób cie­ka­wych przyczyn ciągłego wzrostu pręd­ko­ści eks­pan­sji wszech­świata.

Czarne Dziury i Krzy­wi­zny Czasu: Zdu­mie­wa­jące dzie­dzic­two Ein­ste­ina

Autor: Kip Thorn;
Tytuł ory­gi­nału: Black Holes and Time Warp;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2004;
Liczba stron: 612.
Treść: Szcze­gólna i ogólna teoria względ­no­ści, naro­dziny czarnych dziur, budowa czarnych dziur, obser­wa­cje czarnych dziur, pro­mie­nio­wa­nie Hawkinga.

Nie­wąt­pli­wie jedna z naj­lep­szych popu­lar­no­nau­ko­wych prac poświę­co­nych czarnym dziurom. Autorem jest prof. Kip Thorn, którego możecie kojarzyć z gościn­nych występów w pro­gra­mach tele­wi­zyj­nych. Nauko­wiec w przy­stępny sposób, bardzo dokład­nie opisuje pro­ble­ma­tykę czarnych dziur oraz potrzebny do jej zro­zu­mie­nia kontekst; nie­rzadko odwo­łu­jąc się do własnych badań i auto­ry­tetu (Thorn był jedną z pierw­szych osób dys­ku­tu­ją­cych z Haw­kin­giem na temat paro­wa­nia czarnych dziur).

Wielki Początek. 14 miliar­dów lat kosmicz­nej ewolucji.

Autor: Neil deGrasse Tyson, Donald Gold­smith;
Tytuł ory­gi­nału: Origins. Fourteen Billion Years of Cosmic Evo­lu­tion;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2004;
Liczba stron: 256.
Treść: Wielki wybuch, naro­dziny pierw­szych galaktyk, gwiazd i układów pla­ne­tar­nych, egzo­pla­nety, życie poza­ziem­skie, SETI.

Dwóch popu­lar­nych autorów, spo­rzą­dziło dość ogólny przegląd naj­waż­niej­szych odkryć z zakresu astro­no­mii i astro­fi­zyki. Wielki Początek, sięga więc nieco dalej niż Początek Wszech­świata Barrowa, opisując proces ewolucji kosmosu, w zasadzie do dnia dzi­siej­szego.


Mikroświat

Czyli o atomach, kwantach, strunach i wszyst­kim co nie­wi­doczne.


Piękno Wszech­świata. Super­struny, ukryte wymiary i poszu­ki­wa­nia teorii osta­tecz­nej

Autor: Brian Greene;
Tytuł ory­gi­nału: The Elegant Universe: Super­strings, Hidden Dimen­sions, and the Quest for the Ultimate Theory;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2002;
Liczba stron: 434.
Treść: Szcze­gólna i ogólna teoria względ­no­ści, mecha­nika kwantowa, model stan­dar­dowy, struk­tura prze­strzeni, wyższe wymiary prze­strzenne, teoria strun, m-teoria.

Jedna z naj­waż­niej­szych i naj­cie­kaw­szych pozycji w całym zesta­wie­niu. Znany popu­la­ry­za­tor nauki – Brian Greene – zabiera nas w długą podróż przez nie­sa­mo­witą krainę fizyki teo­re­tycz­nej. Rzecz jasna, lwią część książki zajmuje wyło­że­nie zasad hipo­te­tycz­nej teorii strun. Zary­zy­kuję stwier­dze­nie, że nie spo­tka­cie lepszego, popu­lar­no­nau­ko­wego opra­co­wa­nia tego tematu.

W poszu­ki­wa­niu kota Schrödin­gera. Realizm w fizyce kwan­to­wej

Autor: John Gribbin;
Tytuł ory­gi­nału: In Search of Schrödinger’s Cat: Quantum Physics and Reality;
Wydaw­nic­two: Zysk i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 1997;
Liczba stron: 269.
Treść: Mecha­nika kwantowa, zasada nie­ozna­czo­no­ści, natura światła, radio­ak­tyw­ność, zakaz Pauliego, inter­pre­ta­cja zjawisk kwan­to­wych, eks­pe­ry­ment EPR.

Gribbin ewi­dent­nie ma słabość do słynnego eks­pe­ry­mentu myślo­wego Erwina Schrödin­gera – inna jego książka nosi tytuł Kotki Schrödin­gera. W obu przy­pad­kach, mamy do czy­nie­nia z odpo­wied­nią lekturą dla każdej osoby zain­te­re­so­wa­nej kon­kret­nie regułami rzą­dzą­cymi zwa­rio­wa­nym światem kwantów.

Boska Cząstka: Jeśli Wszech­świat jest odpo­wie­dzią, jak brzmi pytanie?

Autor: Leon Lederman, Dick Teresi;
Tytuł ory­gi­nału: The God Particle: If the Universe Is the Answer, What Is the Question?;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2005;
Liczba stron: 340.
Treść: Historia i podstawy fizyki, mecha­nika kwantowa, zasada nie­ozna­czo­no­ści, zasada dzia­ła­nia akce­le­ra­to­rów cząstek ele­men­tar­nych, model stan­dar­dowy, oddzia­ły­wa­nia pod­sta­wowe, teoria strun, bozon Higgsa.

Wybitna książka, która wyszła spod ręki noblisty i byłego dyrek­tora Fermilab, Leona Leder­mana. Obda­rzony nie­zwy­kłym poczu­ciem humoru profesor, prze­pro­wa­dza nas za rączkę przez dzieje badań fizycz­nych, roz­po­czy­na­jąc już w antyku a kończąc na ame­ry­kań­skim Teva­tro­nie. Premiera książki miała miejsce przed odkry­ciem bozonu Higgsa, toteż Lederman pisze jeszcze o hipo­te­zach. Mimo to, ze względu na rewe­la­cyj­nie opisane podstawy fizyki cząstek ele­men­tar­nych oraz jedyny w swoim rodzaju klimat (żarty i anegdoty nie raz zmuszą was do szcze­rego rechotu), Boską Cząstkę będę polecał jeszcze długo każdemu.

Pukając do Nieba Bram. Jak fizyka pomaga zro­zu­mieć wszech­świat

Autor: Lisa Randall;
Tytuł ory­gi­nału: Knocking on Heaven’s Door: How Physics and Scien­ti­fic Thinking Illu­mi­nate the Universe and the Modern World;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2013;
Liczba stron: 598.
Treść: Mecha­nika kwantowa, zasada nie­ozna­czo­no­ści, zasada dzia­ła­nia i budowa Wiel­kiego Zder­za­cza Hadronów, model stan­dar­dowy, teoria strun, bozon Higgsa.

Lisa Randall kon­cen­truje się w swojej pracy na prak­tycz­nych aspek­tach pracy fizyka cząstek ele­men­tar­nych. W odróż­nie­niu do Leder­mana, pani profesor wychodzi poza granice Stanów Zjed­no­czo­nych, szeroko roz­pra­wia­jąc na temat funk­cjo­no­wa­nia i badań pro­wa­dzo­nych w naj­więk­szym współ­cze­snym akce­le­ra­to­rze – Wielkim Zder­za­czu Hadronów.

Od splą­ta­nia cząstek do kwan­to­wej tele­por­ta­cji

Autor: Anton Zeilin­ger;
Tytuł ory­gi­nału: Dance of the photons from Einstein to quantum tele­por­ta­tion;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2013;
Liczba stron: 336.
Treść: Mecha­nika kwantowa, zasada nie­ozna­czo­no­ści, inter­pre­ta­cja zjawisk kwan­to­wych, eks­pe­ry­ment EPR, nie­rów­no­ści Bella, stan splątany, problem tele­por­ta­cji.

Książka nie należy do eks­tra­klasy lite­ra­tury popu­lar­no­nau­ko­wej, ale może okazać się cenna dla każdej osoby zain­te­re­so­wa­nej przy­szło­ścią tzw. tele­por­ta­cji kwan­to­wej. Trudno się dziwić, skoro zespół pro­wa­dzony przez Antona Zeilin­gera jest aktu­al­nie hege­mo­nem w dzie­dzi­nie badań stanu splą­ta­nego cząstek. Wykład na temat samego splą­ta­nia, poprze­dza wyczer­pu­jący opis podstaw i historii mecha­niki kwan­to­wej. Recenzja | Spis treści


Filozofia, futurystyka i inne

Czyli, coś skła­nia­ją­cego do prze­my­śleń o nauce współ­cze­snej i przy­szłej.


Bóg i Nowa Fizyka

Autor: Paul Davies;
Tytuł ory­gi­nału: God and the New Physics;
Wydaw­nic­two: Cyklady;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 1996;
Liczba stron: 336.
Treść: Mecha­nika kwantowa, zasada nie­ozna­czo­no­ści, inter­pre­ta­cja zjawisk kwan­to­wych, problem obser­wa­tora w mecha­nice kwan­to­wej, filo­zo­fia przyrody.

Według ks. Hellera książce towa­rzy­szą pewne błędy teo­lo­giczne. Trudno mi tę tezę zwe­ry­fi­ko­wać, ale fak­tycz­nie Paul Davies, jako fizyk-kosmolog, może wydawać się kiepskim auto­ry­te­tem w kwe­stiach wiary. Bez względu na to, moim zdaniem profesor Cam­bridge w świetny sposób łączy elementy czysto filo­zo­ficzne z naukami przy­rod­ni­czymi. Zwracam uwagę, iż pierwsze wydanie Boga i Nowej Fizyki, miało miejsce dość dawno temu; stąd “nową fizykę” należy trak­to­wać tu dość umownie. Lektura warta jest zachodu ze względu na liczne prze­my­śle­nia, które nie ulegają przedaw­nie­niu.

Ogień w rów­na­niach

Autor: Kitty Ferguson;
Tytuł ory­gi­nału: The Fire in the Equ­ations. Science, Religion and Search for God;
Wydaw­nic­two: Zysk i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Poznań 2001;
Liczba stron: 322.
Treść: Filo­zo­fia przyrody, obecność Boga, spór między religią a nauką, wielki wybuch, oso­bli­wość, czas urojony, wszech­światy rów­no­le­głe.

Pani Ferguson w wielu publi­ka­cjach daje wyraz swojemu zain­te­re­so­wa­niu per­ma­nent­nym kon­flik­tem toczonym między wiarą a nauką. No właśnie, czy na pewno kon­flik­tem? Autorka w obszerny sposób, obok roz­dzia­łów typowo nauko­wych, zajmuje się pro­ble­mem obec­no­ści Boga w nauce, nie­rzadko wchodząc w ide­olo­giczne dysputy m.in. ze Ste­phe­nem Haw­kin­giem. Spis treści

Wizje, czyli jak nauka zmieni świat w XXI wieku

Autor: Michio Kaku;
Tytuł ory­gi­nału: How Science Will Revo­lu­tio­nize the 21st Century;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2010;
Liczba stron: 322.
Treść: Futu­ry­styka, mecha­nika kwantowa, nano­tech­no­lo­gia, komputer kwantowy, sztuczna inte­li­gen­cja, przy­szłość medycyny.

Wizje to sztan­da­rowy przykład twór­czo­ści pro­fe­sora z Nowego Jorku. Autor robi to co potrafi naj­le­piej: zasta­na­wia się nad przy­szło­ścią Ziemi i gatunku ludz­kiego. Jak daleko posunie się tech­no­lo­gia? Czy znaj­dziemy sposób na nie­śmier­tel­ność? Zawład­niemy czasem i prze­strze­nią aby podró­żo­wać między gwiaz­dami lub galak­ty­kami?

Miliardy, miliardy. Roz­my­śla­nia o życiu i śmierci u schyłku tysiąc­le­cia

Autor: Carl Sagan;
Tytuł ory­gi­nału: Billions and Billions: Thoughts on Life and Death at the Brink of the Mil­len­nium;
Wydaw­nic­two: Pró­szyń­ski i S-ka;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 1997;
Liczba stron: 232.
Treść: Wielkość wszech­świata, ochrona śro­do­wi­ska, globalne ocie­ple­nie, spór między religią a nauką, aborcja, przy­szłość nauki.

Ostatnia praca, która wyszła spod ręki naj­więk­szego popu­la­ry­za­tora nauki; wła­ści­wie kończona już na łożu śmierci. Sagan oddał nam do dys­po­zy­cji naukowo-filo­zo­ficzny miszmasz. Każdy z kolej­nych roz­dzia­łów stanowi jak gdyby odrębny artykuł doty­ka­jący trudnych zadań, przed którymi stoi ludzkość. Jed­no­cze­śnie Miliardy, miliardy to opowieść sen­ty­men­talna, zwień­czona auto­bio­gra­ficz­nym frag­men­tem opo­wia­da­ją­cym o walce astro­noma z nowo­two­rem. Recenzja


  • Ano­ny­mous

    Jeśli byłbyś łaska, roz­sze­rzyć tę listę ? Ja juz prak­tycz­nie prze­czy­ta­lem wszyst­kie a czekam na kolejne ksiazki ktore polecisz.

    Dobrze gada? Dobre 0 Słabe 0

    • Ano­ny­mous

      Budujące jest to, że ktoś tak chętnie sięga po książki popu­larno naukowe, szcze­gól­nie z Fizyki. Niemniej jednak nie widzę powodu, by ogra­ni­czać się tylko do tego, co jest tutaj wymie­nione i należy samemu próbować szukać ciekawe tytuły. Chyba, że zależy ci na tytułach już niejako zre­cen­zo­wa­nych przez autora Bloga 😉
      Być może warto sięgnąć po niektóre nawet dość kon­tro­wer­syjne tytuły, np. “Sprawa Atomu” M. Gry­ziń­skiego. Choć nie jest to akurat praca powszech­nie uznawana przez naukow­ców. W szcze­gól­no­ści wiel­bi­cieli Mecha­niki Kwan­to­wej. Ale warto poznać też i inny punkt widzenia. Zaś w temacie nie­ko­li­du­ją­cym z ówcze­snymi poglą­dami nauko­wymi, to pro­po­no­wał­bym prze­czy­tać “Historię Fizyki” Wró­blew­skiego. Bardzo fajna książka, którą dobrze się czyta.
      Na jednym wpisie na tym blogu już to wspo­mnia­łem, że ciekawa, choć już raczej do własnego prze­my­śle­nia jest skromna strona poświę­cona roz­wa­ża­niom o naturze światła http://fiertek.3miasto.net.pl/ możliwe, że z tym też warto się zapoznać
      Pozdra­wiam ludzi chętnych poznania i zro­zu­mie­nia ota­cza­ją­cego nas świata 🙂

      Dobrze gada? Dobre 0 Słabe 0